Κατανοώντας το θυμό των παιδιών

  • Eva Konstantinidi
  • April 12, 2017

Συχνά όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια έντονη συμπεριφορά του παιδιού η αυθόρμητη αντίδρασή μας επικεντρώνεται στην προσπάθεια να το καθησυχάσουμε, να το κάνουμε να σταματήσει. Ωστόσο, για να διαχειριστούμε μια συμπεριφορά με την οποία είμαστε αντιμέτωποι, πρέπει πρώτα να την κατανοήσουμε. Χρειάζεται πρώτα να απαντήσουμε στο «γιατί», ώστε να αναζητήσουμε το «πώς».

Δεν μπορούμε να βοηθήσουμε ένα παιδί να κατανοήσει το συναίσθημά του και να το διαχειριστεί αν δεν έχουμε καταλάβει εμείς το γιατί της συμπεριφοράς του. Η απάντηση στο γιατί είναι απαραίτητη για την κατάλληλη διαχείρισή της.

Γιατί λοιπόν θυμώνει ένα παιδί? Και τί σημαίνει ο θυμός του για μας?

Χρειάζεται επομένως να διερευνήσουμε μόνοι μας αλλά και μαζί του τις πιθανές αιτίες. ​ Πολλές φορές η απάντηση είναι πολυπαραγοντική, ωστόσο  βρίσκεται γύρω μας (στο περιβάλλον του παιδιού, στη σχέση μας μαζί του.)​

Ο θυμός των παιδιών μπορεί να εκδηλωθεί τη στιγμή που κάτι δεν δουλεύει όπως θα το ήθελαν, και η αντίδρασή τους να είναι άμεσα συνδεδεμένη με τον συμβάν που την προκαλεί. Άλλοτε μπορεί να διατηρηθεί και μετά το συμβάν και έτσι η στάση τους να μην μοιάζει να σχετίζεται άμεσα με κάτι που συνέβη αλλά να είναι ο απόηχος του συμβάντος που φαίνεται να τον πυροδότησε.

Οι αφορμές μπορεί να είναι πολλές,  εξίσου όμως πολλές μπορεί να είναι και οι πιθανές αιτίες. Θυμός ως αποτέλεσμα της ζήλιας που νιώθει για το αδερφάκι (μικρότερο ή μεγαλύτερο), ως παράπονο όταν αισθάνεται ότι έχει προσβληθεί/ παραμεληθεί, ως φόβος για απόρριψη, ως αίτημα για αλληλεπίδραση καθώς έχει μάθει ότι μέσα από τη σύγκρουση κερδίζει την επαφή, ως διεκδίκηση όταν θεωρεί ότι μόνο όταν θυμώνει μπορεί να εισακουστεί, ως χειρισμός όταν αντιλαμβάνεται τον κανόνα των ενηλίκων σαν παιχνίδι δύναμης οπότε και προσπαθεί να τον κάμψει, αντιστεκόμενο στην οδηγία και αντιπαραβάλλοντας το πείσμα του σαν απάντηση στην εξουσία του γονιού. Είναι κάποια μόνο από τα ενδεικτικά παραδείγματα.

Κι αν μοιάζει σύνθετο το «γιατί» της συμπεριφοράς, εξίσου σύνθετος είναι συχνά και ο τρόπος που τα παιδιά επιλέγουν να εκφράσουν το θυμό τους. Είναι συνήθεις οι περιπτώσεις όπου το αρνητικό συναίσθημα  δεν εκφράζεται ανοιχτά και με ηχηρό τρόπο (κλάματα-φωνές), αλλά «σιωπηρά». Είμαστε τότε αντιμέτωποι με ένα παιδί που μοιάζει αδιάφορο, αποσυρμένο, που μας αγνοεί όταν του μιλάμε, ή καταφέρνει να μας πείσει για το πόσο δεν το νοιάζουν οι πράξεις ή η προτάσεις μας.

Την ίδια στιγμή, η πιεστική κατάσταση με την οποία είμαστε αντιμέτωποι, επιφορτίζεται ακόμη περισσότερο από τα δικά μας συναισθήματα. Είναι αναμενόμενο η όποια έντονη αντίδραση του παιδιού να έχει άμεσο αντίκτυπο σε μας. Μας αναστατώνει και μας στενοχωρεί, μας δυσκολεύει ενίοτε σε πρακτικό επίπεδο, αλλά συγχρόνως ακουμπά σε αγωνίες σχετικά με το πόσο καλοί και ικανοί είμαστε στη σχέση μας μαζί του, πόσο αποτελεσματικοί είμαστε στο να το ηρεμήσουμε, πόσο αποδεκτοί στο ρόλο μας ως γονείς. Κάθε διαμαρτυρία του παιδιού, κάθε ξέσπασμα, ειδικά όταν είναι επαναλαμβανόμενο ή συμβαίνει  «δημόσια»,  είναι μια αφορμή για  «αυτό» αλλά και «έτερο» -αμφισβήτηση (η παρουσία των «τρίτων» έρχεται συνήθως να επικυρώσει τις αυστηρές κρίσεις προς τον εαυτό μας).

Ο γονιός επομένως καλείται να χειριστεί την κατάσταση πολύπλευρα – να διατηρήσει την ψυχραιμία του την ώρα του «συμβάντος» ώστε να ξεπεραστεί η κρίση, για να περάσει έπειτα στη σύνδεση της συμπεριφορά του παιδιού με το συμβάν που το προκάλεσε- την αφορμή αλλά κυρίως την αιτία. Παράλληλα είναι σημαντικό να είναι σε επαφή και με τα δικά του συναισθήματα, ώστε να μην αρκεσθεί στην επιθυμία για άμεση λύση, αγνοώντας τον κίνδυνο να ξαναβρίσκει τον εαυτό του συχνά στο ίδιο σημείο στη σχέση του με το με παιδί. Στόχος, να αρχίσει να ξεμπλέκει μαζί με το παιδί την άκρη του νήματος, βοηθώντας το να κατανοήσει τι αφορά ο θυμός του, ώστε το συναίσθημα που βιώνει να αποκτήσει νόημα, να αποδυναμωθεί και να γίνει πιο αντέξιμο.

Φώνη Τζιτζιμίκα, Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος, MΑ

 

No Comments

Leave a Comment